بیوتکنولوژی؛ روایتی از قدرت دارویی ایران
در این قسمت از برنامه «تندرستی»، دکتر هاله حامدیفر، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات بیوتکنولوژی، در گفتوگو با مریم سرخوش از جایگاه ایران در تولید داروهای پیشرفته، نقش داروهای بایوتک در درمان بیماریهای خاص و ظرفیت صادراتی این صنعت سخن گفت. او تأکید کرد تولید داخلی این داروها، علاوه بر کاهش هزینه درمان، دسترسی بیماران در سراسر کشور به محصولات پیشرفته را افزایش داده و ایران را در جمع کشورهای صاحب فناوری بیوتکنولوژی دارویی قرار داده است. داروهای بایوتک برای درمان چه بیماریهایی استفاده میشوند؟ داروهای بایوتک یا زیستفناورانه، محصولات دارویی پیشرفتهای هستند که برای درمان بیماریهایی مانند اماس، هموفیلی، انواع سرطان، آرتریت روماتوئید، ناباروری و برخی بیماریهای خودایمنی استفاده میشوند. به گفته دکتر حامدیفر، فناوری تولید کامل این داروها تنها در اختیار تعداد محدودی از کشورهای جهان قرار دارد و ایران نیز یکی از کشورهایی است که توانسته به دانش و زیرساخت تولید آنها دست پیدا کند. آغاز تولید داروهای پیشرفته در ایران حرکت ایران در حوزه بیوتکنولوژی دارویی از دهه ۱۳۷۰ آغاز شد؛ زمانی که سرمایهگذاری برای آموزش متخصصان، توسعه دانش فنی و حضور بخش خصوصی در تولید داروهای پیشرفته در دستور کار قرار گرفت. یکی از نخستین پروژههای مهم، تولید داروی «اینترفرون بتا یک آ» برای بیماران مبتلا به اماس بود؛ دارویی که پیشتر از آمریکا وارد میشد و ارزبری بالایی داشت. این دارو در آن زمان با قیمت حدود ۲۵۰ دلار وارد کشور میشد، اما نمونه تولید داخل با قیمتی بسیار پایینتر در اختیار بیماران قرار گرفت و بخش مهمی از هزینه آن نیز تحت پوشش حمایتهای دولتی و بیمهای بود. تولید داخلی چگونه دسترسی بیماران را افزایش داد؟ در درمان بیماریهای خاص، تنها ایمنی و اثربخشی دارو اهمیت ندارد؛ دسترسی سریع بیمار به دارو نیز بخش مهمی از درمان است. بسیاری از بیماریهای پیشرونده، بهویژه سرطان، زمان طلایی درمان دارند. اگر دارو در زمان مناسب به بیمار نرسد، حتی بهترین روش درمانی نیز ممکن است تأثیر لازم را نداشته باشد. به گفته مهمان برنامه، حدود ۹۵ درصد داروهای مورد نیاز بیماران خاص و صعبالعلاج در داخل کشور تولید میشود و همین مسئله باعث شده بیماران در شهرهای مختلف و مناطق دورافتاده نیز به داروهای پیشرفته دسترسی داشته باشند. توقف تولید داخلی چه هزینهای دارد؟ دکتر حامدیفر گفت اگر تولیدکنندگان داخلی داروهای بایوتک فعالیت خود را متوقف کنند، برای تأمین همان میزان داروی مورد نیاز مردم، سالانه حدود چهار میلیارد دلار هزینه اضافی به کشور تحمیل خواهد شد. او تأکید کرد مسئله فقط تأمین پول نیست؛ تحریمهای بانکی، محدودیت انتقال ارز و دشواری خرید بینالمللی، تهیه این داروها از خارج را با موانع جدی مواجه میکند. داروهای بایوتک معمولاً محصولاتی نیستند که بتوان آنها را بهصورت فوری از بازار جهانی خریداری کرد و توقف تولید داخلی میتواند بیماران را با کمبودهای طولانیمدت روبهرو کند. ادامه تولید دارو در روزهای جنگ حامدیفر در بخشی از این گفتوگو از تداوم فعالیت کارکنان صنعت داروسازی در روزهای جنگ گفت. به روایت او، در جریان حملهای در نزدیکی یکی از کارخانههای دارویی سیمیندشت کرج، بخشی از شیشهها و سقف کاذب کارخانه آسیب دید؛ اما کارکنان پس از بررسی وضعیت، فعالیت تولیدی را ادامه دادند تا مردم با کمبود دارو مواجه نشوند. داروی ایرانی از ایران تا آمریکا یکی از روایتهای مهم برنامه به تجربه شخصی دکتر حامدیفر مربوط بود. پدر او که در آمریکا زندگی میکرد، برای درمان یک بیماری پوستی به دارویی گرانقیمت نیاز داشت که بیمه نیز هزینه آن را پوشش نمیداد. پس از بررسی نسخه مشخص شد همان دارو در ایران با نام تجاری «سینورا» تولید میشود. به این ترتیب، داروی ایرانی برای او ارسال شد؛ محصولی که همزمان در شهرهای بزرگ و محرومترین نقاط ایران نیز در دسترس بیماران قرار داشت. آیا داروی خارجی همیشه بهتر است؟ حامدیفر با رد این تصور که داروی خارجی همیشه از داروی ایرانی باکیفیتتر است، گفت کیفیت یک ویژگی ملیتی نیست و هر محصول باید براساس استاندارد تولید، مطالعات آزمایشگاهی و نتایج بالینی ارزیابی شود. داروهای بایوتک پیش از ورود به بازار، مطالعات بالینی دقیقی را طی میکنند و ایمنی و اثربخشی آنها با نمونه اصلی مقایسه میشود. او از بیماران خواست در انتخاب دارو به دانش و تجربه پزشک خود اعتماد کنند. صادرات داروهای بایوتک ایرانی محصولات بیوتکنولوژی حدود ۷۰ درصد صادرات دارویی ایران را تشکیل میدهند و به گفته مهمان برنامه، این داروها به ۴۲ کشور صادر میشوند. ایران در تولید برخی محصولات بایوتک، پس از برند اصلی، دومین یا سومین تولیدکننده جهان محسوب میشود. شرکتهای ایرانی همچنین در حال توسعه داروهای جدید برای سرطان، آلزایمر، ناباروری و دیگر بیماریهای صعبالعلاج هستند. مهمترین چالش صنعت بیوتکنولوژی به گفته رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات بیوتکنولوژی، قیمتگذاری نامتناسب، افزایش هزینههای تولید، دشواری حفظ نیروهای متخصص و محدودیتهای تحریمی از مهمترین چالشهای این صنعت است. او تأکید کرد حفظ تولید پایدار این داروها نیازمند شناخت دقیقتر سیاستگذاران از فرایند تولید، تدوین مقررات متناسب و حمایت از توسعه صادرات است. برنامه: تندرستی مجری: مریم سرخوش مهمان: دکتر هاله حامدیفر، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات بیوتکنولوژی
